W sądach pracy jest coraz więcej sporów między pracodawcami a pracownikami

Maciej Mioduszewski, radca prawny, managing associate, Prawo HR, Deloitte Legal
Marta Dychto, aplikantka radcowska, associate, Prawo HR, Deloitte Legal

Na ten wzrost mogła znacząco wpłynąć nowelizacja art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – od 28 września 2023 r. zmieniono zasady ponoszenia opłat od pozwu w sprawach pracowniczych.

Zmiana polega na tym, że w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50 tys. zł, jedynie od wartości przedmiotu sporu ponad tę kwotę, od pracownika i pracodawcy pobiera się opłatę od apelacji, na zasadach przewidzianych w art. 13. Poprzednio we wszystkich sprawach z wartością przedmiotu sporu powyżej 50 tys. zł pobierano od stron opłatę stosunkową od wszystkich pism podlegających opłacie.

Sprawy w rejonowych sądach pracy

W I półroczu 2025 r. w sądach rejonowych prowadzonych było:

• 68 030 spraw z zakresu prawa pracy, w tym wpłynęło 28 816 spraw,

• 43 400 spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wpłynęło 17 377 spraw.

• 2024 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 111 970 (nowy wpływ – 81 276), a z ubezpieczeń społecznych 53 075 spraw (nowy wpływ – 29 361);

• 2023 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 78 823 (nowy wpływ – 54 992), a z ubezpieczeń społecznych 53 124 (nowy wpływ – 27 322);

• 2022 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 67 513 (nowy wpływ – 41 403), a z ubezpieczeń społecznych 56 512 (nowy wpływ – 29 925);

• 2021 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 68 732 (nowy wpływ – 37 546), a z ubezpieczeń społecznych 58 531 (nowy wpływ – 32 270);

• 2020 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 75 644 (nowy wpływ – 46 666), a z ubezpieczeń społecznych 55 483 (nowy wpływ – 30 799);

• 2019 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 80 366 (nowy wpływ – 52 393), a z ubezpieczeń społecznych 55 482 (nowy wpływ – 34 285);

• 2015 r. sprawy z zakresu prawa pracy 144 316 (nowy wpływ – 89 702), a z ubezpieczeń społecznych 63 554 (nowy wpływ – 42 038).

Liczba spraw z zakresu prawa pracy według przedmiotu sporu

1. wynagrodzenia za pracę

• I półrocze 2025 r. 18 128,

• 2024 r. 41 288,

• 2023 r. 18 678;

2. zasadność rozwiązania stosunku pracy

 za wypowiedzeniem

• I półrocze 2025 r. 8927,

• 2024 r. 10 599

• 2023 r. 9133

 bez wypowiedzenia (dyscyplinarnie)

• I półrocze 2025 r. 5864,

• 2024 r. 7152,

• 2023 r. 6627.

3. odszkodowanie z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu

• I półrocze 2025 r. 4065

• 2024 r. 6238,

• 2023 r. 1755.

4. wydanie lub sprostowanie świadectwa pracy

• I półrocze 2025 r. 1725;

• 2024 r. 2373;

• 2023 r. 2602;

5. wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych

• I półrocze 2025 r. 1821;

• 2024 r. 2254;

• 2023 r. 2306;

6. ustalenie istnienia stosunku pracy

• I półrocze 2025 r. 1623;

• 2024 r. 1869;

• 2023 r. 1716.

w tym o ustalenie istnienia stosunku pracy – z powództwa PIP

• I półrocze 2025 r. 62 (nowych 17),

• 2024 r. 88 (nowych 34),

• 2023 r. 104 (nowych 63),

• 2022 r. 76 (nowych 23),

• 2021 r. 94 (nowych 36),

• 2020 r. 101 (nowych 35).

7. zadośćuczynienie i odszkodowanie w związku z mobbingiem (łącznie w sądach rejonowych i okręgowych jako sądach I instancji)

• I półrocze 2025 r. 747,

• 2024 r. 860,

• 2023 r. 807.

Jak sądy radzą sobie z załatwianiem spraw?

W sądach rejonowych załatwionych zostało:

• I półrocze 2025 r. 33 065 spraw z prawa pracy (z łącznie 68 030 spraw), mniej niż 50%;

• 2020 r. 44 458 spraw (z łącznie 75 644 spraw), ok. 59%,

• 2015 r. 108 130 spraw (z łącznie 144 316 spraw), prawie 75%.

Przez „załatwiono” rozumie się wszelkie sposoby zakończenia sporu sądowego – poprzez m.in. uwzględnienie w całości lub części, oddalenie, odrzucenie, umorzenie postępowania (w tym na skutek ugody sądowej lub mediacji, a także cofnięcia pozwu). Spadł procent załatwianych przez sądy rejonowe spraw, co może wskazywać na wydłużony czas trwania postępowań sądowych.

Sprawy z zakresu prawa pracy w sądach okręgowych jako sądach I instancji

Ich liczba jest powiązana ściśle z wartością przedmiotu sporu (jeśli przekracza 100 tys. zł, to właściwe są sądy okręgowe, a poniżej tej kwoty sądy rejonowe).

• I półrocze 2025 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 3943 (nowy wpływ – 1829), a z ubezpieczeń społecznych 129 704 sprawy (nowy wpływ – 55 016);

• 2024 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 11 931 (nowy wpływ – 9969), a z ubezpieczeń społecznych ogółem 163 151 spraw (nowy wpływ – 97 048);

• 2023 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 5405 (nowy wpływ – 3659), a z ubezpieczeń społecznych ogółem 153 056 spraw (nowy wpływ – 88 735);

• 2022 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 3882 (nowy wpływ – 2118), a z ubezpieczeń społecznych ogółem 152 808 spraw (nowy wpływ – 80 154);

• 2021 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 3540 spraw (nowy wpływ – 1779), a z ubezpieczeń społecznych ogółem 176 210 (nowy wpływ – 85 808);

• 2020 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 3489 spraw (nowy wpływ – 2027), a z ubezpieczeń społecznych ogółem 182 307 (nowy wpływ – 91 873);

• 2019 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 3325 (nowy wpływ – 1834), a z ubezpieczeń społecznych ogółem 195 725 sprawy (nowy wpływ – 121 870);

• 2015 r. – sprawy z zakresu prawa pracy 3835 (nowy wpływ – 2318), a z ubezpieczeń społecznych 207 777 (nowy wpływ – 121 314).

Źródło danych: Ministerstwo Sprawiedliwości