Mieczem i krzyżem

„Imperia Normanów” przemawiają do nas precyzyjnym językiem badacza historii. Nie ma w nim, jednak hermetyzującej specjalistycznej terminologii, choć wszystkie opowiedziane wątki są gęsto przetykane datami. Wymaga to natomiast częstego sięgania do wcześniejszych fragmentów dla utrzymania kontekstu opisującego bohaterów i przypisane im zdarzenia. Opowieść o Normanach jest prowadzona w konwencji popularnonaukowej, bez przemycania opinii i odczuć autora. W każdym z wątków znajdziemy przystępne i syntetyczne omówienie skutków i konsekwencji w czasie działań bohaterów. Siłą tej książki są przywołane w imponującej liczbie źródła historyczne, w tym relacje spisane w zachowanych do naszych czasów edyktach i kronikach. Wśród nich na szczególną uwagę zasługuje rozdział o unikalnym dokumencie, średniowiecznym odpowiedniku adaptacji graficznej – tkaninie z Bayeux, opisującym triumf Wilhelma pod Hastings.

Książkę opatrzono trzema mapami (w istocie są to szkice), co ma dać kolejno obrazy zasięgu wpływów normańskich w Europie i Azji Mniejszej, w północno-zachodniej Europie i w basenie Morza Śródziemnego. Ograniczenie się tylko do tych trzech szkiców i umieszczenie ich razem na początku książki zaraz po wstępie, istotnie ogranicza ich wartość jako ilustrujących sytuacyjnie wątki poszczególnych postaci. W książce nie ma dokładniejszych szkiców, co szczególnie daje się to we znaki w wątkach opisujących pierwszy wiek na ziemiach oddanych Rollonowi. Byłoby też dobrą, poglądową ilustracją przejmowania ziem angielskich walijskich i szkockich, a na pewno byłoby nieocenione w lepszym zrozumieniu podbojów południowej w Italii. Co więcej, w książce nie znajdziemy też drzew genealogicznych normańskich bohaterów, co z kolei ułatwiłoby bez zerkania do Wikipedii zrozumienie dynamiki procesu ich asymilacji w społecznościach podbitych krain już po niecałych trzystu latach.

„Imperia Normanów” to książka o historii, relacjonowanej w szczegółach opisanych kompetentnie, konkretnie, ale przystępnie. Bez triumfalizmu sławiącego podboje dokonywane siłą miecza, podpierane autorytetem chrześcijaństwa dla niesienia światła cywilizacji i nawracania innowierców. Sojusze i zdrady, bunty i awanturnicza niepokorność, żądza bogactw i ziemi. To burzliwa historia potęgi Normanów i kształtowanie się zachodnioeuropejskiej kultury rycerskiej w czasach, kiedy młode Królestwo Piastów stało na krawędzi przetrwania.

Tomasz Kokowski